آب ماده ای فراوان در کره زمین است. به شکل های مختلفی همچون دریا ، باران ، رودخانه و… دیده می‌شود. آب در چرخه خود ، مرتباً از حالتی به حالت دیگر تبدیل می‌شود، اما از بین نمی‌رود. هر گونه حیات محتاج آب می‌باشد. انسان ها از آب آشامیدنی استفاده می‌کنند، یعنی آبی که کیفیت آن مناسب سوخت و ساز بدن باشد.

با رشد جمعیت، منابع آب طبیعی در حال تمام شدن هستند و این مسئله ، سبب نگرانی بسیاری از دولت‌ها در سراسر دنیا شده است. گاهی بدلیل مشکلات کمبود آب ، این ماده را جیره بندی می‌کنند تا مصرف آن را تعدیل نمایند.

ماده ای شگفت انگیز

فرمول شیمیایی آبآب نوعی ماده مرکب است که از دو عنصر اکسیژن و هیدروژن ساخته شده است. آب را جزو دسته مخلوط‌ها طبقه‌بندی نمی‌کنند، چون خواص آب نه به خواص هیدروژن شبیه است و نه به خواص اکسیژن. از ترکیب دو اتم هیدروژن و یک اتم اکسیژن، یک مولکول آب بوجود می‌آید. یک قطره آب دارای تعداد بی شماری مولکول آب می‌باشد.

معادله شیمیایی واکنش بین هیدروژن و اکسیژن و تشکیل آب از قرار زیر است:
هر مولکول آب دارای یک ناحیه مثبت و یک ناحیه منفی است که این دو ناحیه در دو طرف مولکول آب واقع شده‌اند. شیمیدان‌ها با کمک شواهد به این نتیجه رسیده‌اند که مولکول آب شکل خطی ندارد، یعنی به این صورت نیست که دو اتم هیدروژن بصورت خطی در دو طرف یک اتم اکسیژن قرار گرفته باشند (HــOــH). بلکه مولکول آب حالت خمیده ای دارد که اتم های هیدروژن در سر مثبت مولکول و اتم های اکسیژن در سر منفی مولکول آب تجمع پیدا نموده اند.

اشکال متغیرآب در اشکال متفاوتی بر روی زمین یافت می‌شود. تنها ماده ای است که در طبیعت به هر سه حالت جامد، مایع و گاز وجود دارد. ابرها در آسمان، موج دریا، کوه یخی، توده های یخی در دل کوه ها و منابع آبی زیرزمینی تنها چند شکل از آب می‌باشند. طی اعمال تبخیر، میعان، انجماد و ذوب، آب مرتباً از حالتی به حالت دیگر تبدیل می‌شود. این پدیده تبدیل آب را چرخه بزرگ آب می‌نامند.
از آنجا که بارندگی در صنعت کشاورزی و همچنین برای خود بشر بسیار با اهمیت است، به اشکال مختلف بارندگی نام های به خصوصی اطلاق می‌شود. بارندگی معمولاً بصورت باران است. دیگر اشکال آن، تگرگ،برف، مه و شبنم می‌باشند. همچنین، از برخورد نور با قطرات باران، رنگین کمان پدید می‌آید.

آب‌های روی سطح زمین، نقش های مهمی ایفا می‌کنند؛ رودخانه‌ها آب مورد نیاز کشاورزی را فراهم می‌کنند و دریاها هم وسیله ای برای تجارت و مبادله کالاها محسوب می‌شوند. توده های یخی و آبشارها هم از دیگر اشکال آب هستند. فرسایش به وسیله ی آب، نقش مهمی در شکل محیط زیست ایفا می‌کند.

به علاوه، دره ها و دلتاهای حاصل از رسوبات رودخانه‌ها، محلی برای سکنی گزیدن انسان ها بوده است. آب به داخل زمین هم نفوذ می‌کند و آب‌های زیرزمینی را ایجاد می‌کند. آب‌های زیرزمینی را می‌توان با کندن چاه یا قنات استخراج نمود. البته آب های زیرزمینی به شکل چشمه یا چشمه آب گرم هم به سطح زمین می‌آیند.
آب املاح و مواد معدنی مختلفی دارد که بر حسب آن مواد، طعم و مزه اش بسیار تفاوت می‌کند. البته ما انسان‌ها ، خود ، قادریم که آشامیدنی بودن آبی را ارزیابی کنیم؛ مثلاً از آب شور دریا و یا آب‌های بدبوی باتلاق ها استفاده نمی‌کنیم. بلکه آبی می نوشیم که سالم بوده و مناسب نیازهای بدنمان باشد.

آبخوان یا سفره آب زیرزمینی یا لایه آبدار
عبارت است از لایه یا سازندی که اولا حاوی آب باشد وثانیا اجازه دهد که مقادیر قابل توجه آب در شرایط معمولی در آن حرکت کند .
آب زیرزمینی یکی از مهمترین منابع تأمین آب شیرین مورد نیاز انسان است. آبهای زیرزمینی بعد از یخچالها بزرگترین ذخیره آب شیرین زمین را تشکیل می دهد.امروزه بهره برداری از منابع آب زیرزمینی برای مصارفی چون کشاورزی، صنعت و شرب توسعه زیادی پیداکرده است. در مناطق خشک و دور از رودخانه ها و دریاچه های آب شیرین، غالبا تنها راه تأمین آب برای مصارف مختلف استفاده از منابع آب زیرزمینی است .

حدود یک سوم جمعیت جهان وابسته به آب زیرزمینی بوده و بیش از ۷۰ درصد منابع آب زیرزمینی به مصرف کشاورزی می رسد . بنابراین توسعه کشاورزی و صنعت باعث افزایش برداشت از منابع مذکور شده و برداشت بی¬رویه از مخازن آب زیرزمینی موجب شده که میزان تغذیه آبخوان جوابگوی برداشت نبوده و سطح آب زیرزمینی افت نماید. افت سطح آب زیرزمینی مشکلاتی همچون خشک شدن چاه های آب، از بین رفتن کاریزها،کاهش دبی رودخانه و آب دریاچه ها، تنزل کیفیت آب، افزایش هزینه پمپاژ و استحصال آب و نشست زمین را بدنبال دارد.

آلودگی آب

تغییر مواد محلول یا معلق یا تغییر درجه حرارت و دیگر خواص فیزیکی و شیمیایی و بیولوژیکی آب در حدی که آن را برای مصرفی که برای آن مقرر است مضر یا غیر مفید سازد ( ماده ۱ آئین نامه جلوگیری از آلودگی آب).
آلودگی آب هاازنظرWHO:
آلودگی آب عبارتست از:وجودهرنوع ماده ای ازقبیل گازها، ذرات  معلق، موادشیمیایی یابیولوژیکی  درآب، به مدت، شدت وحالتی که  تاثیرنامطلوب برسلامت موجودات زنده بگذاردو مانع ازاستفاده  مطلوب ازآن گردد.
آلودگی آب عبارت است از تغییر مواد محلول یا معلق یا تغییر درجه حرارت و دیگر خواص فیزیکی و شیمیایی و بیولوژیکی آب در حدی که آن را برای مصرفی که برای آن مقرر است مضر یا غیرمفید سازد. (بند ۲ ماده ۱ از آیین‌نامه جلوگیری از آلودگی آب مصوب ۲۴/۹/۱۳۶۳ هیأت وزیران)
آلودگی منابع آبهای زیرزمینی به دلیل اینکه برخلاف آلودگی رودخانه ها و منابع سطحی معمولا در معرض دید نمی باشند، پنهان بوده و مورد غفلت واقع شده است .

تاریخچه آلودگی آب

•    در نوامبر سال ۱۹۸۶ بر اثر ریزش موادی شامل جیوه و انواع مواد آلی سمی مانند آفت کشها در رودخانه راین ، تمام آبزیان از شهر بال سوئس تا ساحل هلند کشته شدند. در سالهای اخیر با غرق شدن تانکرهای بزرگ نفتی اقیانون پیما یا به گل نشستن آنها آسیبهایی به حیات دریایی وارد آمد.
•    در سال ۱۹۸۳ بر اثر ۱۱۰۰۰ واقعه آلوده کننده در حدود ۱۲۰ میلیون لیتر مواد آلوده کننده در آبهای ایالات متحده تخلیه شده است.

آب یکی از مهمترین و بنیادی ترین عامل حیات موجودات زنده است از این نظر جلوگیری از آلودگی آب نیز به همان نسبت مهم و مورد توجه می باشد. عوامل آلوده کننده آب بسیار گوناگون اند و می توانند هم منابع آب های زیر زمینی و هم آب های سطحی را آلوده کنند.

منابع آلوده کننده آبهای زیرزمینی :
•آلاینده های شهری و صنعتی : ورود فاضلابهای خام بهداشتی( شهری- خانگی) و صنعتی یا پسابهای تصفیه شده غیراستاندارد به محیط های پذیرنده در آبهای سطحی و زیرزمینی منجر به آلودگی منابع آبهای زیرزمینی می شود .

• آلاینده های کشاورزی : مصرف غیر بهینه کودهای شیمیایی و سموم دفع آفات نباتی با تخلیه باقی مانده این مواد در زهکش های کشاورزی، همچنین نشت شیرابه از استاندارد منبع ورودی این آلاینده ها به منابع آبهای سطحی و زیرزمینی می باشد.

• آلاینده های نفتی و لوله های انتقال و مخازن ذخیره زیرزمینی: این تأسیسات به طور معمول برای انتقال و نگهداری آب ، مواد نفتی و سایر مواد شیمیایی مایع و پسابهای نفتی مورد استفاده قرار می گیرند .

• آلاینده های پسماند و دفن غیر اصولی آنها در زمین : ذخیره غیر اصولی، دامپینگ سنتی پسماندها بر روی خاک و نشت شیرابه های فاضلاب از مشکلات زیست محیطی ناشی از دفن غیر اصولی میباشد . شیرابه از تخریب زباله های خانگی و صنعتی ایجاد می شود و ترکیب شیمیایی آن براساس نوع زباله متفاوت میباشد.

•آلاینده های طبیعی و معدنی فعالیتهای معدنی :  در حال حاضر بیش از ۵۰۰۰۰ معدن فعال روباز وزیرزمینی در کشور وجود دارد . پیامدهای زیست محیطی معدنکاری و استخراج عبارتند از تخریب زمین، تخلیه و رهاسازی پسابها، سدهای باطله، زهکشی اسیدی معادن، غبارهای سمی، سرو صدا و باران اسیدی .
•وقایع طبیعی و انسانزاد:  بروز زلزله، سیل، رانش زمین، تخلیه مواد خطرناک در اثر سوانح جاده ای و ریلی، شکستگی ناگهانی خطوط انتقال مواد نفتی و مانند آن سبب آلودگی آبهای زیرزمینی می شود.

عوامل آلوده کننده آبهای سطحی:

آلوده کننده‌های صنعتی:
بسیاری از ضایعات صنعتی به آبزیان زیانهای جدی می‌رسانند. این ضایعات برای خنثی شدن مقدار زیادی از اکسیژن محلول در آب را به مصرف رسانیده و موجب کاهش اکسیژن مورد نیاز برای آبزیان می‌شود و تهدید به مرگ می‌کنند. از طرف دیگر بسیاری از خود این ضایعات سمی بوده و موجب مسمومیت آبزیان می‌شوند مانند فلزات سنگین ، جیوه ، سرب ، مس و غیره. وارد شدن ترکیبات فسفردار و نیتروژن‌دار در آب موجب رشد جلبک‌هائی می‌شود که ضمن ایجاد بو و مزه غیر طبیعی آب ، اکسیژن آب را مصرف کرده و باعث کاهش میزان آن و بروز صدمات و تلفات آبزیان می‌شود.

فاضلاب خانگی :کلیه پاک کننده‌ها که وارد آبهای سطحی می‌شوند ترکیباتی را در آبها وارد می‌کنند که اگر خنثی نشوند و یا توسط میکرو اورگانیسم‌ها تجزیه و تخریب نشوند بصورت سمی مهلک زیان بسیاری برای آبزیان ببار می‌آورند.

حشره کشها ، سموم دفع آفات نباتی و کودهای شیمیایی:
که از ضروریات توسعه کشاورزی است نا خواسته موجب آلودگی آبهای سطحی می‌شوند. مانند ددت DDT را نام برد.

مشکلات ناشی از آلوده کننده کوچک
آلوده کننده‌های کوچک ، اجسامی هستند که متاسفانه حضور آنها به حالت محلول در آبهای سطحی ، به‌علت ریختن زباله‌های فعالیتهای مختلف خانگی ، کشاورزی و صنعتی فراوان شده است. این زباله‌ها را جهان نو وارد چرخه طبیعی آبها کرده است و بعضی از آنها در دراز مدت برای انسان اثر سمی دارند.
از این آلوده کننده‌ها تمیز کننده ها ، فنل‌ها ، هیدروکربن ، زباله‌های صنایع شیمیایی و دارویی و تمام مشتقات آب کلردار ناشی از صنایع کلر ، حلالهای کلردار ، ساخت و استفاده از آفت کشها ، علف کشها ، ساخت مواد پلاستیکی ، روغن‌های جلا ، رنگها و غیره را می‌توان نام برد.
به‌علاوه ، گاهی ممکن است که سترون کردن با کلر ، موجب ایجاد مشتقات آلی کلردار شود. چنین مشتقاتی هنگامی ظاهر می‌شود که محل برداشت آب خام در رودخانه و در پایین‌دست ایستگاه تصفیه آبهای مستعمل که در آنجا عمل کلرزنی قبل از ریختن زباله‌ها صورت گرفته است، باشد.
توصیه های عمومی :از ریختن هرگونه پسماند و پساب شیمیایی از قبیل روغن موتور سوخته و … در داخل چاه، مخازن آب و اراضی با سطح ایستابی آب بالا جدا پرهیز کنیم . در صورت وقوع حوادث مرتبط با مواد شیمیایی و مشاهده هر گونه تخلیه به درون چاه و کاریزکه میتواند منجر به ورود آلاینده به منابع آب سطحی و زیرزمینی شود، مراتب سریعا به نزدیکترین اداره محیط زیست و مراکز بهداشتی گزارش کنیم .

حتی الامکان در مصرف مواد شوینده و پاک کننده صرفه جویی کنیم .
منبع : بروشور «آلودگی منابع آب های زیر زمینی»  دفتر بررسی آلودگی آب و خاک معاونت محیط زیست انسانی سازمان حفاظت محیط زیست
و سایت های اینترنتی

پیشنهاد می شود:

• وقتی به خرید اینترنتی بی اعتماد می شویم
• میلاد حضرت مهدی بر تمام منتظران حق مبارک باد.
• فرمول های پیچیده زندگی (بخش دوم)
• به یک نفر داد زن نیازمندیم
• راز 60 ساله منظومه خورشیدی بر ملا شد