صفحه نخست » عمومی » مقاله در مورد جنگ رسانه ای
جستوجوی آهنگ

مقاله در مورد جنگ رسانه ای

توسط: حسین زیلان ژانویه 16, 2010 یک دیدگاه

آنچه مسلم است جنگ رسانه‌ای از برجسته‌ترین مولفه‌های جنگ نرم و جنگ‌های مدرن در جهان کنونی محسوب می‌شود. جنگ نرم به مثابه راهبرد و استراتژی انتخابی نظام سلطه برای تسلط بر افکار و اراده ملت ‌ها تدوین و طراحی شده است.

تعریف جنگ رسانه‌ای

استفاده از رسانه‌ها برای تضعیف کشور هدف و بهره‌گیری از توان و ظرفیت رسانه‌ها اعم از رسانه‌های نوشتاری، دیداری شنیداری و به کارگیری اصول تبلیغات و عملیات روانی، به منظور کسب منافع، را جنگ رسانه‌ای می گویند.

آنچه مسلم است جنگ رسانه‌ای از برجسته‌ترین مولفه‌های جنگ نرم و جنگ‌های مدرن در جهان کنونی محسوب می‌شود. جنگ نرم به مثابه راهبرد و استراتژی انتخابی نظام سلطه برای تسلط بر افکار و اراده ملت‌ها تدوین و طراحی شده است.

اما بیشترین کاربرد جنگ رسانه‌ها در هنگامه نبرد‌های نظامی‌شدت می‌یابد، البته‌این به آن معنا نیست که‌این کاربرد از اهمیت رسانه‌ها در دیگر زمان‌ها می‌کاهد، بلکه می‌توان گفت جنگ رسانه در شرایط صلح نیز بین قدرت‌ها و دولت‌ها به صورت غیررسمی ‌مورد استفاده قرار می‌گیرد. آنجا که قدرت‌ها توان به میدان آوردن نیروی نظامی ‌را ندارند و یا جامعه آنان قادر به تحمل تلفات انسانی نیست. به جنگ رسانه‌ای روی می‌آوردند و از این ابزار به بهره‌برداری می‌کنند. جنگ رسانه‌ای از جمله جنگ‌های بدون خون‌ریزی و آرام محسوب می‌شود.

با توجه به آرام بودن جنگ رسانه‌ای، میزان تخریب آن آنقدر زیاد است که حتی شهروندان کشور‌های هدف، متوجه حجم سنگین این جنگ بر فضای روحی و روانی خود و اطرفیان‌شان نمی‌شوند.

اهداف جنگ رسانه‌ای

هدف این جنگ تغییر کارکرد و عملکرد دولت‌ها و ملت‌ها در پشتیبانی از دیگر دولت‌ها، و به ویژه کنترل افکار و اذ‌هان عمومی مردم است.

کارکرد‌های جنگ رسانه‌ای

این جنگ برخلاف جنگ‌های نظامی‌که بین دو کشور یا چند ائتلاف و اتحاد با یک کشور صورت می‌گیرد، ممکن است بین یک گروه از کشور‌ها صورت پذیرد، همچون جنگ رسانه‌ای غرب با جهان اسلام یا نظام سلطه علیه انقلاب اسلامی‌.

رسانه‌ها در تمامی‌جنگ‌های قرن بیستم به مثابه ابزاری برای جنگ روانی و تبلیغات جنگی از سوی بسیاری از کشور‌ها مورد استفاده قرار گرفتند در جنگ جهانی دوم در حالی که نیروهای آلمان نازی در فوریه 1943 شکست سختی خورده بودند، رادیو‌ آلمان به دروغ‌پردازی مبنی بر مقاومت سربازان آلمانی در برابر سربازان روس مشغول بود. اما واقعیت این بود که نیرو‌های آلمانی در برابر رزم نیرو‌های روسی تسلیم شده بودند.

انواع شگردهای جنگ روانی:

تکنیک تصویرسازی یا انگاره سازی

انگاره سازی یكی از شیوه های عملیات روانی است كه در نبرد رسانه ای از آن استفاده می شود. در این روش، نیروهای مهاجم سعی می كنند با ایجاد تصویری مطلوب از خود، تصویری مخدوش و ناموجه از نیروهای مدافع در اذهان مخاطبان ایجاد كنند.

كارل هوسمن در مورد انگاره سازی رسانه ها می گوید: رسانه ها، فضایی ساختگی ارائه می دهند، برداشتی ذهنی از جهان كه ضرورتاً با جهان واقعی منطبق نیست. در رسانه ها، خبر، الزاماً همان چیزی نیست كه اتفاق می افتد بلكه چیزی است كه منبع خبری آن را ارایه می دهد.

برای هدایت افكار عمومی از واقعیات، انگاره هایی خلق می شود كه تنها در راستای اهداف كارگزاران ارتباطی است. مانند ایجاد انگاره ای از ایران در رسانه های آمریكایی و غربی كه درصدد است ایران را كشوری خشونت طلب جلوه دهد. این انگاره باعث می شود كه در صورت تجاوز كشوری به ایران، افكار عمومی همسو با آن عمل كرده و به اعمال خلاف دیگران مشروعیت داده شود.

در تصویری كه رسانه های غرب از اسلام ارایه می دهند، مسلمانان را افرادی بی رحم و با عقاید افراطی معرفی می كنند.

در رسانه های جهان شاهد انتشار گزارش جنایتی جدید بودیم و آن، سربریدن گروگانهایی با ملیت های مختلف به بهانه حضور هم میهنان آنها در عراق بود كه به ویژه انتشار تصاویر این جنایات از برخی شبكه های تلویزیونی، بخش عظیمی از مردم دنیا را تحت تأثیر قرار داد. جالب آنكه در این تصاویر، مردان نقابدار سیاهپوشی كه سر می برند، در پشت خود پرچم «لااله الاا…» و «محمد رسول ا…» نصب كرده و پیش از كشتن گروگانها، فریاد «ا… اكبر» سر می دادند و روشن است كه این تصاویر چه تأثیر قابل توجهی در ایجاد نفرت از دین اسلام دارد.

كافی است، تصور كنید، وقتی یك شهروند فیلیپینی یا آمریكایی و اروپایی، تنها شناختش از اسلام را با چنین فیلم هایی كه از تلویزیون مشاهده می كند، دریافت كند، چه دیدی از اسلام و مسلمانان در ذهن خود پیدا می كند؟

تکنیک دروغ

دروغ، بخشی از تاكتیكهای جنگ روانی محسوب می‌شود. در فریب با استراتژی دروغ بزرگ، كوشش می‌شود تا مخاطب مورد نظر، به سمت یك فضای روانی متفاوت با واقعیت سوق داده شود. این فضای درونی باید به گونه‌ای ساخته و پرداخته شود كه گروه هدف بدون ابزار مقاومت، در آن فضا قرار گیرد و مفاهیم و علائم انتقالی، مورد قبول و پذیرش او باشد.

از دیدگاه روان‌شناسی، فردی كه در حال منازعه با دشمن است، همواره می‌كوشد تا خود را در موضع هوشیارانه و غالب نسبت به او قرار دهد؛ زیرا، احساس می‌كند كه هر لحظه از ناحیه دشمن در معرض خطر قرار دارد و طبیعی است كه در برابر هر حركت و رفتار او نیز حساس باشد و در نتیجه، در مقابل آنها مقاومت كند؛ بنابراین، هنر تاكتیك فریب، شكستن این مقاومت در حریف یا دشمن است و البته، تردیدی نیست كه این عمل با ظرافت و با دقت خاصی انجام می‌شود و بیشتر به تجربه و شناخت مجری طرح از گروه هدف بستگی دارد

به منظور روشن شدن بحث و برای نمونه، چند دروغ بزرگ، كه در راستای منحرف كردن ذهن گروه‌های هدف و دیگر دولتها آمده است، ارایه می‌شود.

- دروغ القاعده

ریچارد پل، مشاور پنتاگون، مدعی بود كه احمدالعانی یكی از اعضای برجسته القاعده در ماه آوریل سال 2001، در پراگ با محمد عطا از هواپیما ربایان انتحاری عملیات 11 سپتامبر ملاقات كرده است. در حالی كه اكنون ثابت شده كه بین صدام و القاعده هیچ‌گونه همكاری وجود نداشته است. در پاییز 2002 دولت آمریكا مطلع شد كه چنین ملاقاتی بین محمدعطا و العانی نیز وجود خارجی نداشته است. العانی در دوم ماه جولای سال 2003 در عراق دستگیر و منكر چنین ملاقاتی شده است.

دولت‌های بزرگ برای تهییج افكار عمومی و همسو كردن دیگر كشورها برای حمله به كشور هدف رسماً دروغ می‌گویند. تاریخ معاصر جهان موارد فراوانی از این گونه دروغ‌پردازی‌ها را به یاد دارد. به نظر می‌رسد توسل به این شیوه برای آغاز یا مدیریت جنگ به سنت دیپلماسی قدرت‌های بزرگ تبدیل شده است.جنگ به سنت دیپلماسی قدرتهای بزرگ تبدیل شده است.

تکنیک فریب

فریب عبارت است از ارائه وارونه واقعیت برای دستیابی به برخی برتریها. فریب سیاسی از طریق داشتن روابط دیپلماتیك یا بین‌المللی و فریب نظامی از طریق عملكرد نیروهای نظامی حاصل می‌شود. اگر یكی از طرفین موقعیت تهاجمی بیشتری داشته باشد می‌تواند در عملیات فریب نیز موفق‌تر باشد. طرف آغازگر عملیات فریب می‌تواند در ماهیت مقابله نقش تعیین‌كننده‌ای ایفاء كند و به این ترتیب میزان كنترل او بر عملیات بیشتر خواهد بود. مزیت عمده برای طرف آغازگر، بهره‌برداری مناسب‌تر از زمان است. هرچند ممكن است مخاطب موردنظر بر پایه عناوین عملیات فریب طرف آغازگر، اقدامی به عمل نیاورد، اما باید زمانی را برای ارزیابی سناریوهای فریب و یا كسب اطلاعات دیگر، صرف كند كه این امر به نفع طرف آغازگر است.

فریب (نظامی یا سیاسی) عبارت از دستكاری، تحریف، كتمان، تزویر یا شواهد موجود كه در دسترس طرف مقابل است. تاریخ نشان داده است كه با تقویت دریافتها و باورهای كنونی دشمن، بهتر می‌توان عملیات فریب را اجرا كرد تا با متقاعد كردن او به تغییر افكارش. كاركنان عملیات روانی باید به دشمن تلقین كنند كه راهی را كه انتخاب كرده، بهترین گزینه ممكن است تا بدین ترتیب او را از اندیشیدن به طرحها و راههای جایگزین دیگر، باز دارند. اگر مردم دو گزینه پیش رو داشته باشند، گزینه‌ای را انتخاب می‌كنند كه با دیدگاه كنونی آنها مطابقت دارد. اغلب مردم آنچه را كه به آن می‌اندیشند، باور دارند. از دیدگاه روان‌شناسی، مردم شواهدی را می‌پذیرند كه تصورات و عقاید از قبل شكل گرفته آنها را تأیید كنند. مردم عموماً به شواهد مطابق با دیدگاههایشان، بیش از حد لازم اهمیت می‌دهند و شواهد مغایر با این دیدگاهها را رد می‌كنند. كاركنان عملیات روانی باید تا حد امكان از تلقین برخی چیزها كه مخاطبان آمادگی و استعداد باور آن ‌را ندارند، اجتناب كنند. در جنگ جهانی دوم هیتلر بر این باور بود كه متفقین به دلیل مشكلات پوشش هوایی و لزوم وجود یك فرودگاه بزرگ، هرگز از سمت بندر كلایزدر دریای شمال حمله نخواهند كرد. اما متفقین نیز از این باور وی بهره‌برداری ‌كردند.

تکنیک نامگذاری معكوس

این شیوه تبلیغاتی از روشهای بسیار رایج تبلیغات غرب است. در این روش تلاش می شود به تناسب هدفهای تبلیغاتی برای مفاهیم نامگذاری شود. به عنوان مثال، «استعمار» در لغت به معنی طلب آبادی و عمران است؛ اما غرب این كلمه را در مورد تسخیر و اشغال كشورها به كار گرفته و امروز حتی در اثر تكرار این كاربرد معكوس، مفهوم واقعی كلمه عوض شده است. چنین است كلماتی كه در فرهنگ تبلیغات با مقاصد ویژه به كار گرفته می شود.

تکنیک فرافکنی

فرافکنی که در انگلیسی «PROJECTION» خوانده می شود، واژه ای است که از دنیای روانشناسی به حوزه ارتباطات راه یافته است.

نسبت دادن ناآگاهانه اعمال عیبها و عادتهای ناپسند خود به دیگران که سازوکاری دفاعی است ، نمادی از فرافکنی در حوزه روانشناسی است.

فرافکنی در حوزه سیاست و رسانه اما ناآگاهانه نیست بلکه طبق یک سناریوی خبری هوشمندانه صورت می گیرد. تصمیم سازان رسانه بیشتر برای تبرئه کردن یک طرف و انداختن گناه به گردن طرف دیگر مناقشه از این روش استفاده می کنند. فرافکنی در صورتی که در رسانه بخوبی مدیریت شود ، می تواند با برانگیختن واکنش های هیجانی افکار عمومی جامعه هدف را به سمت دلخواه سوق دهد.

تكنیك برجسته نمایی

رد پای تكنیك برجسته نمایی را می توان به راحتی در بیشتر طرحهای عملیات روانی آمریكا علیه ایران یافت. امروزه، كمتر خبر، پیام، گزارش یا تحلیلی در رادیوهای ضد ایرانی پخش می شود كه در آن، یك یا چند نارسایی اقتصادی، اجتماعی، اداری و امنیتی در ایران برجسته نشده باشد. برای مثال آنان حادثه ای مانند وقوع یك تصادف خونین در جاده های ایران را به بهانه ای برای پخش ساعتها برنامه در خصوص ناكارآمدی و بی توجهی دولت اسلامی در حفظ جان شهروندانش تبدیل می كنند.

تکنیک برجسته سازی

برجسته سازی، شایع ترین روش مورد استفاده رسانه ها است.آنان در خصوص استفاده رسانه ها از این روش به نقل از كورت لنگ و گلاریز، از پیشگامان فرضیه برجسته سازی رسانه ای می نویسند: رسانه های جمعی توجه را به موضوعات خاص سوق می دهند. آنها از چهره های سیاسی تصاویر عمومی می سازند.

آنها همواره موضوعاتی را مطرح می كنند كه افكار عمومی ناگزیر باید درباره آنها فكر كند. براون مدعی شده است كه «عملیات روانی یعنی گزینش برخی اخبار، اطلاعات و تصاویر و برجسته سازی و تكرار آنها».

تکنیک شایعه

یكی از آسیبهایی كه اخیراً شاهد آن هستیم رواج شایعات است. البته شایعات به مقتضیات زمان و در برهه‌هایی خاص، ماهیتی متفاوت داشته و بنا به نیازها و فراخور حال منابع به وجود آورنده آن، گاهی كمرنگ و در زمانی پر‌رنگ می‌شود.

شایعات با توجه به ماهیت و قدرت تأثیرگذاری آن می‌توانند اضطراب اجتماعی را افزایش داده و میزان بهره‌وری و تولید را كاهش دهند و چرخه اقتصاد را فلج كرده و اعتبار اجتماعی افراد، مؤسسات و كشورها را خدشه‌دار كنند. بعضاً ممكن است شایعه‌ای به طور فوق‌العاده‌ای قوت یابد و آنچنان در اذهان آحاد مردم رسوخ كند كه اطلاعیه‌ها و توضیحات منابع رسمی دولتی هم به سهولت نتواند آن را تكذیب و از افكار مردم خارج كند.

شایعه در همه جا و در تمامی طبقات اجتماعی وجود دارد و قدیمی‌ترین رسانه گروهی است. پیش از آنكه نوشتار به وجود آید، گفتار، تنها شیوه ارتباط بود و شایعه خبرها را منتقل می‌كرد، كسانی را خوشنام و برخی را بدنام می‌ساخت و جار و جنجال و حتی جنگ به راه می‌انداخت. امروز نیز، به رغم ظهور روزنامه، رادیو و تحول عظیم رسانه‌های دیداری شنیداری، شایعات خاموش نشده‌اند و عموم مردم كماكان برخی خبرها را دهان به دهان منتقل می‌كنند. پیدایش رسانه‌ها نه تنها نتوانسته است مانع از پخش شایعه شود، بلكه آن را به گونه‌ای تخصصی ساخته است، به طوری كه امروزه هر شیوه ارتباطی، محدوده خاصی دارد.

وسیله انتقال شایعه، عموماً كلام است. البته گاهی نیز شایعات در روزنامه‌ها به چاپ می‌رسند یا از رادیو پخش می‌شوند. در عین حال، ناشران و مسئولان پخش رادیو، كه احساس مسئولیت می‌كنند، در حال آموختن چگونگی حفاظت از رسانه‌های گروهی خود در قبال انتشار شایعات‌اند. از سوی دیگر، اعلامیه‌های بدنام‌كننده و پخش بی‌‌مسئولانه در مطبوعات، مبدل به محملهای متداول انتقال و انتشار شایعات زیان‌آور شده‌اند

وظیفه دستگاه‌های مسئول جمهوری اسلامی‌در اجرا و مقابله با جنگ رسانه‌ای

- برنامه‌ریزی میان‌مدت و بلندمدت درخصوص مقابله با جنگ رسانه‌ای نظام سلطه و اجرای طرحهای اطلاع رسانی بین المللی.

- توسعه کمی‌و کیفی دستگاه‌های مرتبط و امکانات و تجهیزات مورد نیاز.

- شناسایی عوامل و امکانات داخلی، و منطقه‌ای مرتبط و امکانات و تجهیزات مورد نیاز.

- شناسایی عوامل و امکانات داخلی، منطقه‌ای و فرامنطقه‌ای این جنگ.

- آموزش، توجیه و تربیت متخصصین مورد نیاز این نبرد.

- برگزاری همایش، نشست‌های تخصصی و هم‌اندیشی، ارتقاء سطح فعالیت‌های رسانه‌ای.

- بهره‌گیری از فناوری برتر رسانه‌ای و امکانات نوین ارتباطی در جهت مقابله با هجوم رسانه‌ای.

پاسخ دهید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد.

شما می‌توانید از این دستورات HTML استفاده کنید: <a href="" title=""> <abbr title=""> <acronym title=""> <b> <blockquote cite=""> <cite> <code> <del datetime=""> <em> <i> <q cite=""> <strike> <strong>